eo$$ CAM(>6€U

tKttUMl

COrs/TRẺ
CẦN G ì
Ở CHA MẸ?
How to reolly parent you child

NHA XUẨT B ẢN V Ả N HÔ A • THÔNG TIN

M ưcL ưc
Lời tựa
Những đám mây đen... và những ánh chóp bạc
Lạc lõng trong thế giói mói lạ
CHƯƠNG 1: Bước ngoặt làm cha mẹ
CHƯƠNG 2: Bắt đầu bằng tình yêu thưong
CHƯƠNG 3: Những luật lệ trong giáo dục con trẻ
CHƯƠNG 4: Sức mạnh của sự che chở
CHƯƠNG 5: Xoa dịu giận dữ
CHƯƠNG 6: Đưong đầu vói những con quái vật truyền thông
CHƯƠNG 7: Nuôi dưỡng những tâm hồn thơ trẻ
CHƯƠNG 8: Đối mặt với nỗi sự hãi lo lắng và tuyệt vọng
CHƯƠNG 9: Tạo động lực cho trẻ
CHƯƠNG 10: Giải đáp thắc mắc vói Bs. Campbell
CHƯƠNG 11: Lòi kết
4 CÁCH ĐỂ VẬN DỤNG CUốN SÁCH NÀY HIỆU QUẢ NHẤT
HƯỚNG DẪN CÁCH ĐỌC SÁCH

Lời tựa
Làm cha mẹ chắc hẳn ai cũng tha thiết mong cho con cái mình sẽ lớn khôn và trở thành
những người trưởng thành đầy trách nhiệm. Song nhiều bậc phụ huynh lại không nhận
thức được đầy đủ rằng, phương pháp nuôi dưỡng của cha mẹ có ảnh hưởng sâu sắc tói
tương lai của con cái sau này. Hiện nay, việc nuôi dạy con trở nên khó khăn hon nhiều.
Những luồng thông tin được tiếp nhận qua truyền hình, phim ảnh, mạng Internet và các hệ
thống giáo dục làm con trẻ cảm thấy bối rối. Hon bao giờ hết, trẻ em giờ đây cần được sự
chỉ bảo đúng đắn từ bậc cha mẹ.
Vấn đề nằm ở chỗ, rất nhiều người làm cha, làm mẹ bản thân họ đã không được thụ
hưởng sự giáo dục tốt từ chính cha mẹ mình, hoặc họ chưa tìm ra những nguyên tắc cơ bản
của nghệ thuật giáo dục con cái hiệu quả. Ngay cả những người có nhũng ông bố, bà mẹ
tuyệt vòi cũng cảm thấy bối rối trong nền văn hóa đang đổi thay này. “Liệu những phương
pháp mà cha mẹ tôi từng áp dụng có còn hiệu quả đối với con cái tôi nữa hay không?” là câu
hỏi mà rất nhiều phụ huynh đang đặt ra.
Có lẽ, thật khó có thể giới thiệu một người xứng đáng hon Bác sĩ Ross Campbell vói vai
trò là người tâm sự cùng các bậc cha mẹ thực sự mong muốn làm tốt vai trò nuôi dưỡng,
giáo dục con cái hiện nay. Bác sĩ Ross Campbell là một chuyên gia tâm thần học. Ông đã có
hon 30 năm kinh nghiệm làm việc với trẻ em và các bậc cha mẹ. Trong cuốn sách Con trẻ
cần gì ở cha mẹ? Bác sĩ Campbell sẽ giúp các bậc cha mẹ học cách nuôi dạy con cái chủ
động thay vì bị động, hay nói cách khác, đáp ứng nhu cầu được yêu thương của con trẻ thay
vì phản ứng lại vói hành vi của chúng. Bác sĩ Campbell bắt đầu bằng một nền tảng cơ sở
vững chắc, đó là: đáp ứng nhu cầu tình cảm được yêu thương của đứa trẻ. Là chuyên gia tư
vấn, tôi cũng đã tùng tiếp xúc với nhiều trường họp con cái không cảm thấy mình được yêu
thương. Trong khi đó, cha mẹ các em lại hết sức bức xúc, bởi trong suy nghĩ của mình, họ
đã luôn hết mực yêu thương con mình kể từ lúc đứa trẻ chào đòi. Yêu thương con cái không
thôi chưa đủ; chúng ta phải học cách để làm sao có thể lấp đầy khao khát yêu thương của
một đứa trẻ. Cha mẹ thường yêu thương con mình bằng tình yêu thương có điều kiện dựa
trên cách cư xử của đứa trẻ thay vì yêu thương con trẻ vô điều kiện - điều mà một đứa trẻ
luôn khát khao và cần có nhất. Phương pháp nuôi dạy con chủ động bằng cách bày tỏ tình
yêu thương vô điều kiện của Bác sĩ Campbell sẽ giúp ích rất lớn cho các bậc cha mẹ.
Khi con trẻ cảm thấy an toàn trong vòng tay thương mến của cha mẹ, chúng sẽ dễ dàng
tiếp nhận những kỉ luật và hướng dẫn từ cha mẹ mình hơn. Bác sĩ Campbell đã chỉ ra
phương cách giúp các bậc cha mẹ có thể nghiêm khắc kỉ luật con cái bằng tình thương: luôn
đặt lọi ích của con cái lên hàng đầu thay vì phản ứng giận dữ với hành vi của đứa trẻ. Người
cha, người mẹ nắm bắt được cách nuôi dạy con cái này sẽ là những người thành công trong
việc hướng con cái mình tới những hành vi, lối cư xử có trách nhiệm.

Một trong những khó khăn của các ông bố bà mẹ là việc không thể kiểm soát được con
giận của mình. Rất nhiều bậc phụ huynh cố gắng dạy bảo con cái mình làm sao để kiểm soát
sự tức giận một cách có trách nhiệm, song chính bản thân họ lại không hành xử như vậy.
Đối vói những bậc cha mẹ sẵn sàng thành thật vói bản thân và chân thành mong muốn học
hỏi những phương thức tích cực để xử lí con giận của mình, cuốn sách chắc chắn sẽ là một
người bạn đồng hành đắc lực.
Cho dù nền văn hóa đưcmg đại của chúng ta đang ẩn chứa những ảnh hưởng có hại,
song cha mẹ vẫn có thể giúp con cái mình xây dựng những tính cách tích cực để chuẩn bị
cho tương lai. Tất cả các nghiên cứu đều chỉ ra rằng cha mẹ vẫn luôn là những người có ảnh
hưởng lớn nhất đến cuộc đòi của con cái họ. Trên thực tế, những bậc phụ huynh có trách
nhiệm thường xem xét và quản lý thòi gian cho con tiếp xúc vói phim ảnh, truyền hình,
choi điện tử hay dùng máy vi tính. Rõ ràng, chúng ta không thể cô lập bọn trẻ khỏi nền văn
hóa đang thay đổi từng ngày. Tuy nhiên, chúng ta phải có trách nhiệm giúp con em mình
sàng lọc những ảnh hưởng không tốt có thể phá hoại cuộc đòi của chúng.
Đê' thực sự trở thành những ông bố, bà mẹ tuyệt vòi, bạn phải có kiến thức, động lực
và sự nhất quán. Con trẻ cần gì ờ cha mẹ? sẽ giúp ích thiết thực cho bạn ở cả ba khía cạnh
trên. Ước mơ được thấy con cái bạn khi trưởng thành sẽ là người có trách nhiệm hoàn toàn
có thể trở thành hiện thực. Nếu bạn thành công trước thách thức này, con cái bạn chắc
chắn sẽ phát triển hết tiềm năng tốt đẹp của nhân loại. Đối vói cha mẹ, liệu còn có phần
thưởng nào cao quý hon thế nữa hay không?
T.s GARY D. CHAPMAN
Tác giả cuốn The Five Love Languages
Chủ tịch Công ty Tư vấn Hôn nhân và Gia đình
Winston-Salem, North Carolina
GaryChapman.org

Những đám mây đen... và những ánh
chớp bạc
Cuốn sách này mang lại hi vọng trong những thòi khắc khó khăn của cuộc đòi.
Là người cha, người mẹ đầy tình thưong và trách nhiệm, chắc hẳn bạn luôn mong
muốn sẽ làm tốt vai trò của mình. Ngay từ lúc này, bạn đã có thể hình dung đưực cái ngày
mà con cái bạn chính thức bước chân vào cuộc đòi vói tư cách là những con người trẻ tuổi,
trưởng thành, hạnh phúc và tự tin.
Song, có lẽ tôi không cần phải nhắc vói bạn rằng chúng ta đang sống trong một thế giói
mói - một thế giói hoàn toàn khác biệt. Hiển nhiên, thế giói mà chúng ta đang sống đó
đang biến đổi mạnh mẽ từng ngày từng giờ. Điều đó đồng nghĩa vói việc ngoài những mặt
tích cực thì những ảnh hưởng xấu của quá trình phát triển đang vây quanh thế giói của
chúng ta.
Tuy nhiên, xin bạn chớ vội nản lòng, bởi chúng ta vẫn có rất nhiều những điều tốt đẹp
giúp đẩy lùi sự xấu xa đó. Một trong những điều tốt đẹp đó chính là bạn có thể trở thành
những ông bố, bà mẹ tuyệt vòi. Nền văn hóa của chúng ta có thể đang băng hoại song chúng
ta vẫn luôn cần đứng vững.
Nếu những đám mây đen kia tối thẫm hon thì ánh sáng soi chiếu cho bạn sẽ càng rạng
rỡ hon - ánh sáng của tất cả nhũng điều tốt đẹp và nhân từ mà bạn sẵn sàng dành cho con
cái bạn. Nếu thế giói này đang thiếu đi sự chính trực, thì nhũng bài học của bạn về tính
chân thực và nhân cách sẽ càng có sức mạnh hon. Nếu nền văn hóa này đang chìm đắm
trong ám ảnh về tình dục và bạo lực, thì sự hướng dẫn chỉ bảo của bạn về sự thật và nhũng
đức tính tốt đẹp trong sáng sẽ càng cảm động và mạnh mẽ biết bao.
Bởi vậy, cuốn sách này không phải để nói về nỗi tuyệt vọng do những đám mây đen kia
mang tói, mà về nhũng tia hi vọng ngự trị noi ánh chóp chói lóa: đó là hành trình làm cha,
làm mẹ mà bạn đang trải qua có thể sẽ rất hồi hộp và đem lại cho bạn sự hài lòng sâu sắc.
Có lẽ, không có niềm vui nào trong đòi có thể sánh ngang vói niềm vui đưực nhìn thấy con
cái mình như những ánh nến hi vọng trong một thế giói tối tăm.
Ở mỗi chưong sách, bạn sẽ thấy đó là sự đúc rút nhiều năm kinh nghiệm của tôi khi
làm việc cùng các bậc cha mẹ và con cái họ, xem xét những vấn đề của họ cũng như những
giải pháp. Tôi đã liên tục chứng kiến điều tốt đẹp đến vói hàng trăm ngàn gia đình, những
người đã từng phải đối mặt vói thử thách tưong tự. Tôi hi vọng và cầu nguyện rằng bạn sẽ
thành công, thậm chí vượt xa câu chuyện của những người đi trước, những người đã hoàn
thành rất xuất sắc, những người đã chiến thắng trong hành trình trở thành những bậc cha

mẹ tuyệt vòi.
R O S S

C A M P B E L L

Lạc lõng trong thế giới mới lạ
Dorothy và Toto, chú chó nhỏ của cô bé, hoàn toàn bất ngờ khi con bão Kansas thình
lình ập tói. Liệu ngôi nhà nhỏ có thể trở thành noi che chở, giúp cô bé tránh khỏi con bão
không?
Dorothy lập tức ôm chú chó nhỏ lên tay và chạy nhanh vào trong nhà. Nhưng ngay lúc
ấy, cả ngôi nhà bị một con gió xoáy mạnh cuốn ào đi. Ngôi nhà bắt đầu một hành trình điên
cuồng xuyên qua bầu tròi.
Dorothy nhìn chằm chằm vô vọng ra ngoài khung cửa sổ khi nhũng mảnh vụn của
những ngôi nhà, cửa hiệu noi cô bé đang sinh sống bị con gió cuồng nộ cuốn đi. Con bão
biến những thứ quen thuộc thành xa lạ và thật đáng sự biết bao. Chẳng hạn, người hàng
xóm trên chiếc xe đạp bỗng chốc biến thành một mụ phù thuỷ cưỡi chổi.
Nếu bạn đã từng xem và vẫn nhớ về bộ phim này, hẳn bạn đã biết điều gì sẽ xảy ra tiếp
theo. Khi ngôi nhà được đặt xuống mặt đất, cô bé Dorothy mở tung cánh cửa và một thế
giói chói lòa hiện ra trước mắt em, khác hẳn thế giói cũ kỹ vói hai tông màu đen trắng đon
điệu trước kia của em. Tất thảy mọi vật bên ngoài lúc này đều lung linh, lấp lánh vói những
màu sắc tưoi mát, rực rỡ như những viên kẹo. Chẳng còn gì giống như trước đây nữa.
“Toto à”, cô bé thì thầm đầy lo lắng bên tai chú chó nhỏ của mình “Tao nghĩ là bọn
mình không còn ở Kansas nữa đâu”.
Đúng vậy, Dorothy đã lạc vào một thế giói hoàn toàn mói lạ. Sau một loạt các cuộc
phiêu lưu vói những người bạn mói của mình trên con đường lát gạch vàng, cô bé đã quyết
định rằng chẳng có noi đâu giống như ở nhà, dù có điều gì xảy ra đi chăng nữa.
Nữ anh hùng của chúng ta trong truyện Cô phù thủy xứ Oz tất nhiên đã đúng: Ngôi nhà
là tổ ấm tối thượng, là noi nương tựa mà chúng ta hoàn toàn tin cậy. Gia đình là nền tảng
của xã hội, gia đình cần phải đủ dẻo dai và mạnh mẽ để có thể trụ vững trước những con
lốc đổi thay.
Thế nhưng, ở đây, trong những năm đầu của thế kỉ mói, chúng ta vẫn đang thấy mình
như chao đảo trong một bầu không khí hỗn loạn. Chúng ta cảm thấy lạc lối và mất phưong
hướng giống như cô bé Dorothy ngày nào. Đây không còn là thế giói từ thòi cha mẹ của
chúng ta nữa rồi. Nước Mỹ cũ kĩ, đon điệu, vói nhũng thị trấn nhỏ đon sơ đã bị cuốn đi
theo chiều gió lâu rồi.
Khoảng một thế hệ sau cuộc hành trình tưởng tượng của cô bé Dorothy, nền văn hóa
của chúng ta giờ đây đã tiến vào một kỉ nguyên mói, hỗn loạn và đầy biến đổi. Sự chuyển

biến thực sự bắt đầu vào cuối những năm 60, song thập kỉ vừa qua quả thực là một khoảng
thòi gian đầy chấn động. Khi không còn làm công việc tư vấn vào năm 1996, tôi đã quan sát
thế giói xung quanh chúng ta đang vưựt ra ngoài tầm kiểm soát, mang đến cho chúng ta
những thử thách ngày càng lớn lao hon cả những thử thách mà chúng ta đã và đang phải
đối mặt. Các bậc cha mẹ đều nhận thấy những thay đổi đó, song chúng ta cần phải nhận
biết chúng đầy đủ và rõ ràng hon.
Con bão văn hóa bắt đầu nổ ra vào cuối nhũng năm 60. Thòi kì chống chiến tranh Việt
Nam và phong trào Hippi cuối cùng đã lên đến đỉnh điểm vói sự kiện WatergateW đã tạo ra
một cuộc khủng hoảng đạo đức và niềm tin. Chúng ta bắt đầu nghe tói thuật ngữ “khoảng
cách thế hệ” và sự bi quan về giao tiếp giữa cha mẹ và con cái. Việc thưong mại hóa âm
nhạc, phim ảnh, truyền thông khiến đạo đức càng trở thành một vấn đề trầm trọng và gây
đau đón cho nhiều gia đình.
Ở một mức độ ít nhạy cảm hon song cũng có ảnh hưởng tưong tự đó là sự phát triển ồ
ạt của lối suy nghĩ thay đổi hành vi. “Thay đổi hành vi” dựa trên chủ nghĩa thực dụng nhằm
thay đổi hành vi của một người bằng cách trọng thưởng cho nhũng phản ứng đưực mong
muốn và trùng phạt những phản ứng không đưực chờ đựi. Hay nói cách khác, điều này
giống như thí nghiệm vói con chuột: khi con chuột chạm đúng một phím nhạc, nó được
thưởng phomat; ngược lại, khi chạm sai, nó sẽ bị giật điện nhẹ.
Rất nhiều nhà trị liệu, nhà giáo dục, các bậc phụ huynh, nhiều học giả đã mắc sai lầm
khi cho rằng điều gì tiến hành thành công vói con chuột ở phòng thí nghiệm cũng sẽ hiệu
quả vói một đứa trẻ. Họ đã quên một điều rằng, trong khi những sinh vật đon giản phản
ứng có kết quả khi bị trừng phạt có chủ tâm, thì trẻ em sẽ bị tổn thưong và trở nên phẫn
uất. Con trẻ cần được uốn nắn bằng tình yêu thưong, trí tuệ và những kĩ năng liên hệ hiệu
quả, xen vói kỉ luật đúng phưong pháp và đúng thòi điểm.

CHA MẸ HOANG MANG
“Yêu cho roi vọt, ghét cho ngọt bùi” vẫn là quan niệm về giáo dục con cái được nhiều
người đồng tình. Đánh phạt con cái không chỉ đưực cho phép mà còn được ủng hộ mạnh
mẽ. Tôi tin chắc rằng tâm lí “thay đổi hành vi” kết họp cùng cách trừng phạt con cái bằng
đòn roi đã để lại một hậu quả vô cùng nghiêm trọng trong các gia đình hiện nay. Các bạn sẽ
thấy trong chưong tiếp theo, việc kỉ luật con cái quá hung bạo (thay vì yêu thưong và tâm
tình vói con cái như những người bạn) sẽ chỉ gây nên mối hận tích tụ từng ngày trong con
cái. Sự giận dữ đó âm ỉ như siêu nước đang đun bị bỏ quên, chúng ta chỉ biết khi nước đã
sôi trào ra mọi hướng. Điều đó gây đau đón không chỉ cho chính bản thân đứa trẻ mà còn
cho tất cả mọi người xung quanh.
Theo quan sát của tôi, chúng ta đang thụ hưởng kết quả của một thế hệ đầy giận dữ. Sự
giận dữ không chỉ tồn tại và phát triển trong mỗi gia đình mà còn bao trùm lên toàn thế giói
đầy căng thẳng mà chúng ta đang sống - một thế giói bạo lực vói nạn khủng bố quốc tế,
tình trạng các lóp học và xa lộ luôn chật như nêm, nhịp sống ngày càng sôi động và khẩn
trưong, nhiều lựa chọn cũng như nhiều nguy hiểm hon, cùng sự tồn tại của một nền văn
hóa thô lậu, tràn lan và tục tĩu. Chúng ta cũng đang phải đối mặt vói những mối lo ngại lớn

hơn do những điều kiện mói gây ra như tình trạng môi trường đang bị hủy hoại hay tội ác
ngày càng tràn lan và tinh vi hơn.
Tôi cũng thấy một vấn đề nghiêm trọng khác khi sự chính trực đang bị lu mờ hơn bao
giờ hết. Giờ đây, chúng ta không thể trông mong rằng sự trung thực và việc giữ lòi là điều
hiển nhiên được nữa. Tổng thống cũng có thể nói dối ngay sau khi tuyên thệ. Đó là một sự
thật đau buồn. Bạn có thể hoàn toàn chắc chắn rằng, những vấn đề về tính chính trực sẽ
ảnh hưởng tói con cái và gia đình bạn theo những cách mà có lẽ bạn không thể nào tiên liệu
được. Liệu con cái bạn có đang nói dối hay không? Chúng có gian trá trong thi cử hay
không? Chúng có thực hiện những gì mà chúng đã cam kết và sống có trách nhiệm? Đây là
những giá trị cơ bản đã từng được các thế hệ đi trước khắc cốt ghi tâm. Thế nhưng, trong
thế giói hiện đại này, chúng ta lại đang phải trải qua một cuộc khủng hoảng về nhân cách và
lòng trung thực.
Trong khi đó, bao vây quanh chúng ta là một cơn lốc xoáy có sức mạnh khủng khiếp và
có thể là yếu tố định hình thòi đại của chúng ta mạnh hơn bất cứ yếu tố nào khác. Đó chính
là cuộc cách mạng thông tin: thông tin từ mạng Internet, từ các nhà khoa học, thông tin về
bất cứ cái gì con người có thể tưởng tượng ra v.v... Quá nhiều vấn đề để tôi hay bạn có thể
xử lí. Trong cơn bão thông tin ấy, có những thông tin đến với con cái bạn có thể làm tổn
thương tâm hồn non nớt của chúng vào những thời điểm nhạy cảm và mong manh nhất.
Việc bảo vệ con cái chúng ta tránh khỏi cơn bão thông tin đó là một nhiệm vụ ngày càng
khó khăn.
Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta kết họp tất cả những mơ hồ, thiếu định hướng và căng
thẳng do “cú sốc văn hóa” mang lại với sự thiếu tính trung thực và sức mạnh sục sôi của
những cơn giận dữ đang bị kìm nén trong tâm hồn của nhiều con người ngày hôm nay? Cái
chúng ta gặt được sẽ là một cơn bão.
Thế giói mà chúng ta đang sống còn được cho là thòi hậu hiện đại. Từ năm 1959, học
giả c.Wright Mills^2) đã thấy trước được sự xuất hiện của một thế giói hậu hiện đại xét về
mặt xã hội học đơn thuần. Mills phỏng đoán rằng nền văn hóa công nghiệp cũ của chúng ta
sẽ chuyến biến sang nền văn hóa hướng về khách hàng và dịch vụ. Ông đã chứng kiến sự
xuất hiện của các tập đoàn đa quốc gia và đặc biệt, sự biến chuyển của hình mẫu gia đình.
Ông đã tự hỏi liệu mẫu hình gia đình truyền thống sẽ tồn tại ra sao hay sẽ biến chuyển sang
một hay nhiều dạng mới.
Ngay cả như vậy thì chúng ta vẫn cần hiểu rằng thế giới mà chúng ta đang sống là một
thế giói mói. Những khẩu hiệu mà thế giói này đang theo đuổi là tự do dân chủ, tự do tình
dục, bày tỏ quan điểm tôn giáo, xã hội tiêu dùng, tính di động không biên giói, tôn sùng các
thiết bị đa phương tiện và giải trí không giói hạn. Niềm tin bỗng trở thành một hàng hóa
tiêu dùng: Chúng ta tới cửa hàng tôn giáo và chọn cho mình một đức tin thuận tiện nhất hay thậm chí chắp vá những gì chúng ta thích.
Trong cuốn The making ofthe modernfam ỉly (Những yếu tố của gia đình hiện đại)
xuất bản năm 1975, Edward Shorterte) đã vẽ ra hình ảnh một gia đình thòi hậu hiện đại.
Giáo sư Shorter chỉ ra ba dấu hiệu xác định gia đình mói: sự bàng quan của trẻ vị thành

niên vói gia đình, sự bất ổn trong hôn nhân và li dị, sự mất đi khái niệm gia đình là “tổ ấm”
cùng sự xuất hiện của trào lưu giải phóng phụ nữ.
Tuy nhiên, hiếm ai có thể thấy trước được hậu quả khi những giá trị văn hóa bị suy
yếu. Rõ ràng quan điểm thoáng hon về tình dục và nhiều giá trị văn hóa khác đã và đang
gây ra nhiều tai họa. Bên cạnh đó còn những thay đổi mà chúng ta khó thấy rõ hon, đó
chính là những lý tưởng của chúng ta trước đây giờ đang bị thế giói mói này nhào nặn lại.
Bạn có còn nhớ cái thòi khi xã hội của chúng ta đề cao tư cách công dân và sự phát triển
tính cách mạnh mẽ thay vì của cải và tiện nghi như bây giờ không? Bạn có còn nhớ cái thòi
khi chúng ta lo lắng quan tâm đến sự phát triển nhân cách và giá trị của đứa trẻ thay vì chỉ
chăm lo đến việc làm sao cho con cái mình đưực ăn ngon mặc đẹp và vào được những
trường đại học danh tiếng như bây giờ không?
Một cuộc khảo sát do viện G a l l u p ( 4 ) ở Mỹ tiến hành cho thấy, ngày nay khao khát số
một của hầu hết mọi người là trở nên giàu có; mong muốn thứ hai của họ là có vóc người
thon thả. Khi cha mẹ cũng có lối suy nghĩ như vậy thì thử hỏi làm sao chúng ta có thể hi
vọng con cái chúng ta trưởng thành tự tin và nhân ái hon trong một thế giói đang ngày
càng phức tạp và nguy hiểm này?
Gần đây, khi đang dọn nhà, tôi tình cờ tìm thấy một cuộn băng không ghi tiêu đề. Có
thể thấy, cuốn băng đã bị bỏ xó khá lâu rồi. Tôi rất hào hứng muốn biết cuộn băng ghi lại
nội dung gì? Cho băng vào đầu video, tôi hứng khỏi ngồi chuẩn bị xem. Cuộn băng hóa ra
đã ghi lại các chưong trình hài kịch truyền hình trước đây. Có lẽ, bọn trẻ nhà tôi đã ghi
băng các chưong trình này để xem lại. Khi xem cuốn băng, tôi quá ngỡ ngàng bởi sự đổi
khác quá lớn từ thòi đó đến bây giờ. Không biết bạn nghĩ tôi đang nói đến thòi điểm nào?
Những năm 1950? Đầu những năm 1960? Không, thưa bạn, các chưoTig trình đó mói chỉ
cách đây bảy năm thôi. Chỉ trong một khoảng thòi gian ngắn như vậy mà hệ thống truyền
hình đã kịp loại bỏ những chưong trình có tính giáo dục về cuộc sống gia đình. Những
chưong trình được ghi lại đó phản ánh một thế giói khác thế giới hiện nay noi đạo đức và
giá trị đưực đề cao.
Hãy thử dành một buổi tối để xem truyền hình và có lẽ bạn cũng sẽ có kết luận tưong
tự như trên. Những chưong trình truyền hình giờ đây là những chưong trình “vô thưởng
vô phạt”, giống như một chưong trình ăn khách gần đây đã tự miêu tả về mình. Hoặc thậm
chí đó còn là các chưong trình tệ hại mà có lẽ không chiếu thì sẽ tốt hon, những chưong
trình khai thác các khía cạnh tình dục, nổi loạn và giận dữ^5^. Chúng ta buộc phải chấp
nhận thực tế là thế giói đã thay đổi chóng mặt chỉ trong một khoảng thòi gian rất ngắn. Vì
thế, con trẻ của chúng ta giờ đây đang đứng trước biết bao hiểm nguy, trừ phi chúng ta có
những phưong pháp khôn khéo và đủ tình yêu thưong để nuôi dạy con cái lớn lên giữa cái
nền văn hóa hỗn độn này.

ĐỨNG DẬY VÀ CHIẾN ĐẤU
Khi đọc những dòng suy nghĩ trên, phản ứng bản năng nhất của bạn là trốn tránh hay
từ bỏ. Nhiều bậc cha mẹ hiện nay chỉ muốn trốn tránh khỏi những vấn đề của thế giói mói.
Cô bé Dorothy cũng rất có thể đã làm điều đó khi ngôi nhà của cô hạ xuống xứ sở Oz - đóng

chặt cửa và trốn dưới gầm giường trong căn phòng ngủ trắng - đen của cô, hi vọng rằng
mọi thay đổi sẽ tự khắc biến mất.
Nhưng vì quyền lọi của con trẻ, chúng ta không thể chỉ trốn tránh. Dù chiếc tổ chúng ta
xây cho con cái có tốt đẹp thì đến một thời điểm nào đó chúng sẽ đủ lông đủ cánh và bay
khỏi chiếc tổ đó. Sớm hay muộn, chúng cũng sẽ phải tiếp xúc vói những cá nhân khác,
những địa điểm khác và sẽ phải một mình tự giải quyết những vấn đề cá nhân của chúng.
Do đó, chúng ta nên nhận thức được rằng cách thức an toàn nhất là chúng ta phải tự
trang bị đầy đủ kĩ năng, kiến thức. Ngay cả khi giáo dục con cái tại nhà, kiểm soát thông tin
trên máy tính và các chương trình ti vi mà con cái được tiếp cận và kể cả luôn đặt đứa trẻ
trong tầm ngắm thì chúng ta vẫn không thể nào tách biệt hoàn toàn con trẻ của mình ra
khỏi thế giói xung quanh. Điều đó sẽ giống như cố gắng sống mà không hít thở và uống
nước. Vậy nên, chúng ta không thể trốn chạy mà phải chứng tỏ mình; không chỉ chứng tỏ
bản thân mà phải chứng tỏ mình hữu ích và xứng đáng; không chỉ chứng tỏ mình xứng
đáng mà cần chứng tỏ mình là những người làm chủ và thay đổi thế giói xung quanh.
Chúng ta không chỉ có khả năng nuôi dạy tốt những đứa trẻ có nhân cách, chính trực mà
còn có thể giúp đỡ bạn bè và lối xóm làm điều tương tự. Chúng ta có thể trở thành những
người dẫn đường đem đến niềm vui và ánh sáng cho gia đình trong những thòi khắc khó
khăn.
Cuốn sách này sẽ giúp chúng ta thay đổi cách nghĩ về gia đình, về việc làm cha, làm mẹ,
về con cái và về thế giói mà chúng ta đang sống. Nếu chúng ta không thể thay đổi cách nghĩ,
có thể hậu quả sẽ rất khó lường.
Chẳng hạn, nếu chúng ta cứ khăng khăng xây dựng gia đình theo những cách thức từ
thòi bố mẹ, ông bà ta đã sử dụng mà không tính đến những thay đổi về văn hóa trong thòi
đại mói, thì chúng ta thậm chí còn có thể làm hại tói con cái.
Nếu không dùng biện pháp khôn khéo và có chừng mực để kiểm soát sự giận dữ của
con cái và xem xét nguyên nhân ẩn sau đó, chúng ta có nguy cơ sẽ chỉ đổ thêm dầu vào lửa
giận dữ của chúng. Chúng ta sẽ đẩy con cái mình vào những vấn đề khó khăn hơn trong khi
sự tức giận không được giải quyết, chắc chắn chúng sẽ gạt bỏ tất cả những gì chúng sẽ phải
đảm nhận khi trở thành người lớn.
Nếu chúng ta không thể giúp đỡ con cái đưa ra những quyết định đúng đắn thì chúng
ta sẽ chỉ khiến con cái mình bước vào đời như những kẻ tị nạn của một thế giói đầy phẫn
nộ và rối bời, những người không biết cách lựa chọn sáng suốt và sẽ chỉ chịu thêm nhiều
nỗi đau hơn.

c ừ u NON GIỮA BẦY SÓI
CÓ lẽ chưa bao giờ cừu lại ngây thơ và chó sói lại tham tàn đến vậy. Thế giói chúng ta
đang sống thực sự là một thế giới đầy thách thức và hiểm nguy. Song, thế giói đó cũng tràn
đầy hứa hẹn. Chắc chắn rằng rủi ro càng cao, phần thưởng sẽ càng lớn. Bằng cách nào đó
nếu chúng ta có thể giúp con cái mình tồn tại và phát triển trong một thế giói như vậy, thì
hành trình đang chờ đợi các con sẽ thêm kì thú biết bao. Nếu con em của chúng ta có thể

chèo lái những thác ghềnh đa dạng của nền văn hóa mói, thì còn niềm vui sướng nào hon
khi chúng được gặp gỡ bao bạn bè thú vị và tiếp cận vói bao quan điểm hấp dẫn khác nhau.
Và nếu chúng có thể kiềm chế được sự giận dữ và bốc đồng, chúng chẳng phải sẽ là những
người có ích cho cộng đồng biết nhường nào.
Những vấn đề và chiến lưực mà cuốn sách này đưa ra có thể sẽ không mấy dễ dàng cho
các bạn. Song tôi tin tưởng rằng bất cứ bậc cha mẹ nào cũng nắm vững tinh thần đó. Tôi
chân thành mong muốn các bạn sẽ đọc và suy nghĩ kĩ toàn bộ cuốn sách, ôn tập và nghiên
cứu lại những chưong sách phù họp vói tình huống của bản thân mình nhất. Một trong
những bí mật lớn nhất và dễ chịu nhất của nghệ thuật làm cha, làm mẹ là: chiến thuật
mạnh nhất chính là chiến thuật đon giản nhất. Hãy yêu con bạn và bày tỏ tình thưong yêu
đó thật rõ ràng. Khi đó, bạn sẽ khám phá ra rằng, yêu thưong con cái một cách khôn ngoan
lại chính là nỗ lực tự nhiên nhất mà chúng ta có thể hình dung ra.
Thêm một tin tức tốt lành nữa, đó là: Bạn càng kiên nhẫn bao nhiêu thì mọi việc lại
càng trở nên dễ dàng bấy nhiêu. Càng ứng dụng những hiểu biết của bạn vào nhiệm vụ làm
cha, làm mẹ, thì công việc nuôi dạy con cái của bạn càng trở nên dễ dàng hon. Cuối cùng,
cách làm đúng đắn sẽ đến vói bạn thật tự nhiên như thể đó là một phần của chính bạn. Rất
nhiều người trong chúng ta chưa nhận được sự giáo dục đúng đắn từ chính cha mẹ mình và
từ xã hội, bởi vậy chúng ta cần học lại những gì là chân chính và đúng đắn. Song, do chưa
có kinh nghiệm làm cha làm mẹ nến chúng ta không thể trở thành người cha, người mẹ
hoàn hảo ngay được.
Trên thực tế, tôi đoán rằng bạn cũng đã và đang làm rất nhiều điều đúng đắn. Chỉ riêng
chuyện bạn chọn đọc cuốn sách này cũng đã cho thấy bạn mong muốn trở thành người cha,
người mẹ sáng suốt đến mức nào. cần phải có sự hiểu biết nhất định người ta mói mong
muốn có thêm nhiều hiểu biết nữa. Tôi hoàn toàn tin rằng bạn chắc chắn đã là một người
bố, người mẹ tưong đối tốt rồi.
Chúng ta hãy học cách để trở thành những người cha, người mẹ tốt hon nữa. Chúng ta
hãy “thay đổi cách nghĩ” về một số vấn đề, hoàn thiện những vấn đề mà chúng ta đã thực
hiện đúng đắn và cố gắng trở thành những bậc cha mẹ khôn ngoan nhất và thân thưong
nhất trong khả năng có thể. Khi đó chúng ta sẽ nuôi dưỡng đưực những đứa con có tính
cách mạnh mẽ và sẵn sàng đưong đầu vói bất cứ thử thách nào cho dù ẩn trong thế giói
muôn màu bên ngoài gia đình chúng ta là bất cứ điều gì đang chờ đợi các con đi chăng nữa.

CHƯƠNG ì:
Bước ngoặt làm cha mẹ
ĐÓ hẳn phải là một khoảnh khắc đặc biệt trong cuộc đòi của mỗi ông bố, bà mẹ tưong
lai. Tôi chắc rằng bạn vẫn nhớ chính xác cảm giác khi chuẩn bị bắt đầu một gia đình riêng
của chính mình.
Bạn có thể hình dung lại chính xác thòi khắc khi trái tim mách bảo bạn rằng bước
ngoặt quan trọng tiếp theo này sẽ là một trong những cam kết sâu sắc và lâu dài nhất vói
đòi mình mà bạn sẽ thực hiện. Bạn cảm thấy có trách nhiệm lớn lao được chăm sóc cho
một sinh linh sắp chào đòi. Khi cánh cửa làm cha, làm mẹ đã mở ra, bạn khó có cách nào
quay đầu lại nữa.
Là một người trẻ tuổi đứng trước chọn lựa mới này, bạn thấy mình một chút hồ hỏi,
một chút bối rối và một chút lo sự. Thế nhưng cha mẹ, anh chị em và bạn bè của bạn vẫn
liên tục nôn nóng thúc giục bạn. Tất nhiên, họ đều đồng ý rằng hôn nhân là một điều tuyệt
vòi, song trở thành cha mẹ mói là điều kì diệu nhất. Đó là lý do căn bản tại sao bạn có mặt
trên thế giói này. “Hãy chờ mà xem!”, họ thầm thì vói bạn: “Có con rồi cuộc đòi sẽ thay đổi
mãi mãi”. Bạn nghe đi nghe lại những lòi này và bạn biết họ nói đúng: Bạn có thể thấy niềm
vui trong ánh mắt bạn bè mình khi họ cho con cái họ nhún nhảy trong lòng. Bạn có thể thấy
niềm dam mê cuồng nhiệt họ dành trọn cho đứa trẻ khi khoe bạn hàng tá tranh ảnh và các
đoạn băng hình quay con cái họ.
Trên thực tế, việc bạn bè bạn bị đứa bé mói sinh mê hoặc đôi khi làm bạn thấy mệt
mỏi. Những bậc cha mẹ này không thể hoặc không bao giờ có thòi gian làm bất cứ điều gì
khác nữa. Giờ đây, họ bị thu hút hoàn toàn vào một thế giói mói, thế giói của Em Bé. Bạn
cảm thấy một chút không thoải mái và một chút cô đon khi những người xung quanh mình
chăm sóc cho gia đình mói của họ. Thòi tuổi trẻ bồng bột và liều lĩnh vậy là đã kết thúc sao?
Nhưng bạn cũng muốn giống như họ. Bạn cũng muốn được cùng tham dự trong cuộc
phiêu lưu kì thú này. Và khi em bé đầu tiên ra đòi, bạn đưực tận tâm thấu hiểu niềm vui
trọn vẹn. Nằm lọt trong tay bạn là một sinh linh bé nhỏ, một sự hòa trộn bí ẩn và tuyệt vòi
giữa bạn, người bạn đòi của bạn và tính cách độc đáo của người đó, tất cả đưực gọt đẽo
tinh tế dưới bàn tay yêu thưong của tạo hóa. Em bé của bạn nằm đó, mong manh và yếu
đuối. Bé chỉ có thể bú mẹ, khóc nhè và làm ướt tã, ấy thế nhưng sự hiện diện của bé là một
sự hiện hữu tuyệt vòi.
Bạn đã khỏi đầu cuộc hành trình vĩ đại, đặt chân vào thế giói bí ẩn của sự phát triển
nhân loại, đỉnh cao của cuộc đòi bạn. Tiếp đó sẽ là những cột mốc đánh dấu sự phát triển
và trưởng thành ban đầu của bé: bé biết ngồi dậy, đứng lên, chập chững bước đi, bập bẹ

những từ đầu tiên, bạn bắt đầu dạy bé biết dùng bô.
Nhưng khi con dần lớn lên và thay đổi, thì cũng bạn nhận ra: Nhiệm vụ nuôi dạy con
cái ngày càng khó khăn khi chính bọn trẻ đang lớn dần lên và phức tạp hon. Đồng thời, bạn
cũng hiểu rằng, việc nuôi dạy con cái đòi hỏi tất cả sức lực và trí tuệ của bạn, thậm chí còn
nhiều hon thế nữa.
Tất nhiên, trẻ sơ sinh cũng mang đến cho chúng ta nhiều thách thức. Chẳng hạn, bạn
phải thức đêm thay tã cho con, lo lắng khi em bé bị đau bụng hay nhũng vấn đề tương tự.
Song, nhiệm vụ đó tương đối trực tiếp, tập trung và dễ dàng so vói việc phải quản lý một cô
gái nhỏ mười ba tuổi đang bắt đầu dậy thì và tính cách luôn thay đổi. Kể từ lúc con đi mẫu
giáo, bạn đã bắt đầu nhận ra rằng mình không thể nào kiểm soát tất cả những mối quan hệ
xung quanh con bạn. Bên cạnh bạn còn có thầy cô, bạn bè và biết bao yếu tố bên ngoài khác
nữa.
Có lẽ, bạn sẽ đồng ý vói tôi rằng con đường làm cha, làm mẹ, từ khi em bé chào đòi
đến tuổi thiếu niên giống như một đường mòn khỏi đầu từ nơi tràn ngập ánh mặt tròi,
ngoằn nghèo, vắt vẻo tói nơi rừng sâu mịt mùng, với bao ngã rẽ bất ngờ mà ở đó bạn phải
đưa ra một quyết định. Chẳng đứa trẻ nào giống đứa trẻ nào; cũng như không có sự lựa
chọn nào giống lựa chọn nào. Chắc hẳn, bạn đã từng nghĩ lại những ngày đầu tiên khi có em
bé và nhận ra lúc đó bạn chẳng hề đoán trước được nhiệm vụ xây dựng gia đình này lại khó
khăn và nhiều đòi hỏi đến thế.
Thế nhưng, tôi biết bạn đã phải trải qua những thời khắc đầy bực bội không thể tránh
được khi làm cha, làm mẹ. Trong đòi mình, có lẽ chúng ta đều không có ước nguyện gì hơn
là mong cho con cái mình lớn lên thông minh, khỏe mạnh về cả thể chất lẫn tinh thần. Vậy
nên, chúng ta luôn cảm thấy khổ sở mỗi khi phải đưa ra quyết định vào những thời điểm
đầy bối rối trong hành trình trên.
Bây giờ, ta hãy thử xem xét kĩ hơn những biến cố cơ bản trong cuộc đòi đứa trẻ và
hành trình làm cha, làm mẹ.

HAI CON ĐƯỜNG PHÁT TRIẺN
Chắc hẳn, bạn đã chú ý thấy một hiện tượng kì lạ ở sự phát triển của trẻ em hay có lẽ
bạn cũng đã từng chứng kiến điều này trong chính gia đình mình. Làm sao hai đứa trẻ được
nuôi dạy giống n...